Γεώργιος Λαμπίρης:
ένας αξιόλογος Κεφαλλονίτης συνθέτης
Γεράσιμος Σωτηρίου Γαλανός
Ο Γεώργιος Λαμπίρης γεννήθηκε στο Αργοστόλι το 1833. Ήταν
γιος του Κοσμά Λαμπίρη και της Ελένης Σβορώνου (1).
Ο πατέρας του (2) ήταν διευθυντής των φυλακών και μεταγενέστερα
διευθυντής της Αστυνομίας Αργοστολίου. Αν και τυφλώθηκε από αμαύρωση, ήταν
ένας περίφημος ερασιτέχνης φλαουτίστας. Αυτός δίδαξε το μικρό Γεώργιο στα
πρώτα μουσικά του βήματα και σε ηλικία 8 χρονών ήταν ήδη ένας επιδέξιος
μικρός φλαουτίστας (3).
Βλέποντας ο πατέρας του τον έρωτά του για την θεία τέχνη, τον έστειλε –μετά τις γυμνασιακές του σπουδές- στην Κέρκυρα, κοντά στο μεγάλο δάσκαλο Νικόλαο Μάντζαρο. Ο σοφός μουσικός εκτίμησε το υπέροχο ταλέντο του και τον ενθάρρυνε να μεταβεί για ευρύτερες μουσικές σπουδές στην Ιταλία (4). Το χρονικό διάστημα που έμεινε στην Κέρκυρα για δική του πρακτική εξάσκηση ασχολήθηκε με την εκτέλεση του βαθυχόρδου (κοντραμπάσσο) στην ορχήστρα του εκεί θεάτρου. Για την τελειοποίηση των μουσικών του γνώσεων και την καλύτερη γνώση και μάθηση αυτού του μουσικού οργάνου, μετέβη στη Νάπολη της Ιταλίας, στο Κονσερβατουάρ San Pietro a Majella (5)
Επιστρέφοντας στο Αργοστόλι δίδαξε για πολλά χρόνια τους συμπατριώτες του πιάνο και πλαγίαυλο (φλάουτο), ενώ ταυτόχρονα διηύθυνε στο θέατρο «Ο Κέφαλος» τις Ιταλικές ορχήστρες που έφθαναν στο νησί και εκτελούσαν παραστάσεις μελοδραμάτων.
Το 1867 (6) εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, στην οδό Κλεισόβης 10, όπου άρχισε να παραδίδει μαθήματα μουσικής και συγχρόνως να μελοποιεί και να γράφει σοβαρά έργα της θείας τέχνης. Στις 29 Δεκεμβρίου 1880 παντρεύτηκε από έρωτα τη μαθήτριά του, την πρωτότοκη θυγατέρα του σατιρικού μας ποιητή Ανδρέα Λασκαράτου, Άντζιολα (Αγγελική) με την οποία και απέκτησε μια κόρη, την Ελένη, την μετέπειτα γνωστή λόγια και αξιόλογη συνθέτρια (7).
Το 1867 τού προσφέρθηκε η διεύθυνση του Ωδείου Αθηνών. Αυτός όμως προτίμησε να αφιερωθεί στη σύνθεση που τόσο λάτρευε και την υπηρέτησε με πληθώρα έργων του. Αξιόλογο είναι το ότι δεν εγκατέλειψε το παιδαγωγικό του έργο, που καρπός του ήταν να ξεπηδήσουν από αυτό σημαντικοί μουσικοί της Αθήνας. Μέσα στους αξιόλογους μαθητές του που λάμπρυναν τη μουσική ήταν και ο Μιχάλης Βελούδιος που διετέλεσε και διευθυντής του Ωδείου Πειραιώς (του «Πειραϊκού Συνδέσμου») (8). Μάλιστα, ο Λαμπίρης τού αφιέρωσε και ένα τραγούδι του.
Εξαιρετικά έργα της παιδαγωγικής του εργασίας είναι τρία βιβλία (9) κατάλληλα για καθηγητές και μαθητές των μουσικών σχολών. «Στοιχειώδης διδασκαλία της Μουσικής και ωδικής» (10), «Μέθοδος διδασκαλίας της μουσικής και μεταθέσεως» και «Πραγματεία περί αρμονίας». Τα πιο πάνω έργα βραβεύτηκαν στην Ολυμπιακή έκθεση του 1888 (11).
Το 1886 η Επιτροπή Διοίκησης της Φιλαρμονικής Εταιρείας Κερκύρας σε συνεδρία της αποφάσισε να ανακηρύξει ομόφωνα τον Γεώργιο Λαμπίρη «Φιλαρμονικόν Συνέταιρον της εν Κερκύρας Φιλαρμονικής Εταιρείας» «... αποβλέπουσα εις την περί την Μουσικήν τέχνην αξίαν τού εκ Κεφαλληνίας Γεωργίου Λαμπίρη» (12).
Ο Γεώργιος Λαμπίρης άφησε ένα μεγάλο και αξιόλογο μουσικό συνθετικό έργο (13). Συνέθεσε συμφωνίες (εισαγωγές), χορούς, χορωδιακή μουσική και πολλά τραγούδια σε ελληνικούς, γαλλικούς και ιταλικούς στίχους. Τα πρώτα του έργα τυπώθηκαν στη Νάπολη και πολλά στην Αθήνα το 1876 όπου και έγιναν σε όλην την Ελλάδα δημοτικότατα. Συνέβαλε, όπως και άλλοι Επτανήσιοι ικανοί μουσικοσυνθέτες (π.χ. Σαμάρας, Λαβράγκας κ.α.), στη στήριξη και δημιουργία της Εθνικής Μουσικής μας Σχολής. Έργα του όπως «Ο Βασιλικός ύμνος» και «Να γινόμουνα πουλάκι» σε στίχους του Ληξουριώτη ποιητή Αντωνίου Μελισσηνού βραβεύθηκαν το 1875 στην Ολυμπιακή έκθεση της Γ΄ Ζάππειας Ολυμπιάδος (14). Ακολούθησαν μια σειρά από συνθέσεις με χαρακτήρα πατριωτικό που έγιναν με αφορμή τις μεγάλες στιγμές του υπόδουλου τότε έθνους μας. Όπως «Εμπρός παιδιά πετάξετε» σε στίχους του Κεφαλλονίτη λόγιου Παναγή Βεργωτή για την Κρητική Επανάσταση του 1876 και «Το Αρκάδι» (15), εμβατήριο για μπάντα και ορχήστρα όπως και για ανδρική χορωδία με συνοδεία πιάνου».
Εμπρός παιδιά πετάξετε
στα Κρητικά πεδία
εκεί είν’ η Ελευθερία
η δόξα κι η τιμή...
Άλλα τραγούδια του είναι: «Η Ελληνίς» (Κ. Ρώμα), «Το ορφανό» (Αχ. Παράσχου), «Νανούρισμα» (Α. Βαλαωρίτη), «Οι σύντροφοι» (Αθ. Χριστόπουλου). Σε στίχους του Αρ. Βαλαωρίτη συνέθεσε και τον «Ύμνο στον Γρηγόριο Ε΄» (16) με την ευκαιρία της ανέγερσης του ανδριάντα του.
Εμβατήρια γνωστά του Λαμπίρη είναι η «Ωδή – Δόξα εις τους παρά τα σύνορα πεσόντας κατά Μάϊον 1886» σε ποίηση Γ. Δροσίνη, έργο για μια ή δυο φωνές μετά συνοδείας κλειδοκυμβάλου, «Η Φάλαγξ» αφιερωμένο εις την Φάλαγγα του Εθνικού Πανεπιστημίου, εμβατήριο-άσμα σε ποίηση Α. Βαλαωρίτη.
... Ζώστε – ζώστε τ’ άρματά σας,
ανυπότακτα παιδιά,
στα νεκρά τα ονείρατά μας
δώστε τώρα εσείς φτερά...
Επίσης «Aux heros de 1821» marche funebre και «Ζήτω η Ένωσις της Ηπείρου και της Θεσσαλίας» εμβατήριο αφιερωμένο «τω Γαμβέττα».
Πολλά από τα παραπάνω εμβατήρια ενορχηστρώθηκαν για ορχήστρα πνευστών από Επτανησίους αρχιμουσικούς και παίζονταν όχι μόνον στην Επτάνησο, αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα δυναμώνοντας το πατριωτικό αίσθημα.
Από τα λυρικά του έργα αναφέρουμε τα εξής: «Ο ρεμβασμός» και το «Νάνι – νάνι» του Βαλαωρίτη, «Τα αηδόνια» (17) του Ανδρέα Λασκαράτου. Το τελευταίο τραγούδι το έγραψε για την διάσημη Κεφαλλονίτισσα αοιδό Ελένη Ασάνη, μετέπειτα Λοβέρδου. Γνωστό επίσης και «Το αηδόνι» (18) του Α. Λασκαράτου που άφησε εποχή ως θαυμάσιο τραγούδι. Άλλα τραγούδια του είναι τα: «Φούλη» του Παπαρηγόπουλου, «Μπουμπούκι» του Ιατρίδου, «Συμφορά κρύα γη» του Φ. Λούζη, το «Αχ ψυχή μου την ώρα που σε είδα», «Μέσα σε κάμπους κατοικώ». «Η βαρκούλα» σε ποίηση Ι. Καμπούρογλου έμεινε ιστορική λόγω που ο ψιλογράφος Παπούλιας την αντέγραψε μουσικά σε χαρτάκι όσο το μέγεθος του γραμματοσήμου. Ένα τραγούδι «Ο αποχωρισμός», ή «Φροσύνη», ή «Φροσύνη μ’έστειλες να πάω στα ξένα» όπως καλύτερα ως τίτλος επικράτησε, τραγουδήθηκε πολύ στα Επτάνησα. Είναι αξιόλογο να αναφερθεί ότι πολλές φορές τα λόγια του τραγουδιού αυτού τραγουδήθηκαν στην Κεφαλλονιά, ιδιαίτερα στο Ληξούρι ως λαϊκή καντάδα ή συνέχεια της λαϊκής καντάδας «Θέλω να αφήσω τον κόσμο ετούτονε». Μελοποίησε δε το ποίημα του πεθερού του, Α. Λασκαράτου, «Σ’ ένα μικρό καϊκάκι» (19). Ακόμη συνέθεσε σε στίχους του Άγγελου Βλάχου τρία λυρικά τραγούδια: «Το άσμα ωραϊζει», την «Αυγή» και το «Φεγγάρι». Μελοποίησε το «Άσμα εωθινόν» του Ραγκαβή, «Το δάσος» και την «Προσευχή» σε ποίηση του Διον. Τανταλίδη, την «Δέησι του παιδιού» του Ι. Τ. Πρετεντέρη, το «Σ’ αγαπώ» του Ι. Καμπούρογλου, το «Άσμα στη Σοφία» σε στίχους Α. Κατακουζηνού, «Η Πρωτομαγιά» Δ. Σολωμού.
Η υπέροχη μελωδία «Η τυφλή ανθοπώλης»(20) σε ποίημα Γ. Ζαλοκώστα και ο «Ύμνος στον Αρσάκη» σε στίχους Αντωνιάδη, «Το ερωτευμένο αηδόνι» σε στίχους Ι. Πολέμη. Το 1877 ο Λαμπίρης έγραψε δυο πένθιμα εμβατήρια το ένα στη μνήμη του Καποδίστρια και το άλλο στη μνήμη του δασκάλου του, Νικολάου Μάντζαρου.
Σημαντικό επίσης είναι να αναφερθεί μια σειρά από έργα του για πιάνο που δημοσιεύθηκαν στην Ιταλία από τον εκδοτικό οίκο Florence o Morandi (21).
1. Hymne pour sa Majeste George 1er Roi des Hellenes
2. Marche Militaire
3. Une voix de liberte (Marche) – Aux heros de Crete
4. Viva l’ Unione, Vivano le citta sorelle (Marchia trionfale)
5. La preghiera di gioas (Melodia), αφιερωμένο στην Πηνελόπη Κοργιαλένιου-Λασκαράτου σε στίχους του Ιταλού ποιητή Μεταστάσιο
6. La lyre d’ Arion, Reverie, αφιερωμένο στην Ασπασία Ρομάνο
7. La Collera degli Amanti (Galop brillante)
8. Les goutes de rosee (Quadrilles) αφιερωμένο στην Αναστάσιε Dallaporta
9. L’ adieu (Mazurka) αφιερωμένο στην Ανγκιολίνα Λοβέρδου
10. La Bulgarese (Polka elegante) αφιερωμένο στην Αναστάσιε Dallaporta
11. La berceuse, αφιερωμένο στην Ροζαμπέλα Χωραφά
12. L’ inspiration (Polka Mazurka) αφιερωμένο στην Λουϊζα Λασκαράτου
13. Il destino (Melodia per canto) αφιερωμένο στην Ανγκιολίνα Lovereto, σε στίχους του L. Carrer
14. Une soiree de plaisir (Polka) αφιερωμένο στην Ευρυδίκη Δαμίρη
15. Une larme aux (heros Italiens) (Marche funerbre)
16. La Collera degli amanti (Galop brillante per pianoforte a quattro mani)
Ακόμα, το Valse brillante «Le jardin Royal» αφιερωμένο στην Α.S.A.R La Princesse Alexandra και το «Le souvenir d’ Athenes» που γράφτηκε στην Κέρκυρα τον Ιανουάριο του 1859, «Εις τα σύνορα, εμπρός» πολεμικό εμβατήριο αφιερωμένο στους υπέρ πατρίδος αγωνισθέντες στα σύνορα κατά τον Μάϊο του 1886, «Η Ολυμπιακή Έκθεσις» εμβατήριο αφιερωμένο στον Ζάππα.
Λίγους μήνες πριν φύγει από τη ζωή συνέθεσε το θαυμάσιο εμβατήριο «Εις την Δόξαν» του Γ. Μαρτινέλλη και την μεγάλη σύνθεση «Fleures d’ Attique».
Συνέθεσε και 2 έργα σε κείμενα και στίχους του Σπ. Ν. Βασιλειάδου: α. «Οι Καλλέργαι» (22) όπερα σε 5 πράξεις από το ομώνυμο ιστορικό δράμα του προαναφερθέντος δημιουργού το οποίο εκδόθηκε το 1868. Μέρος της όπερας είναι και το ερωτικό άσμα α):
...Δεν με αρέσει της μάχης πλέον
ούτε η λόγχη, ούτε το αίμα
λόγχην εκείνης θέλω το βλέμμα
κι αίμα το χείλον το ροδαλόν...
και β. «Ο Ερωτευμένος Ενετός» (23).
Αν και ο Γεώργιος Λαμπίρης πέθανε σε ηλικία 56 ετών, στις 30 Αυγούστου του 1889, άφησε πολλά ανέκδοτα έργα, όπως λέει ο μουσικολόγος Ιωσήφ Γκρέκα, που τον χαρακτηρίζει αξιόλογο συνθέτη κι άνθρωπο και όλα του τα έργα εκφράζουν την μαγεία του ταλέντου του.
Ένας Ιταλός μουσικοκριτικός, ο κόμης Γαρνάσκι, βρήκε στα συνθέματά του ύψος υψηλό, έμπνευση και καθάρια έκφραση. Επίσης μια Ιταλική εφημερίδα (24) επαινεί τη σύνθεσή του «Aux heros di 1821» καθώς και την Marchia nel Ruy –Blas vaviata της Όπερας του Μαρκέτη. Την όπερα αυτή πρωτοτραγούδησε το 1873 στο Μιλάνο ο διάσημος Κεφαλλονίτης οξύφωνος Γιάννης Κρητικός από την Πλαγιά της Ερίσσου.
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
(1). Ηλίας Τσιτσέλης, Κεφαλληνιακά Σύμμικτα, Τ. 1ος, Αθήνα 1904, σελ. 289
(2). Η καταγωγή του Κοσμά Λαμπίρη ήταν από την περιοχή της Παλικής.
(3). Εφημερίδα «Ελληνική Ώρα» έτος 11ο, Αρ. φύλ. 3082, 15/7/1955 «Γεώργιος Λαμπίρης» του Ιωσήφ Γκρέκα
(4). Βλ. Παγκόσμιο Λεξικό των έργων, επιστήμης – τέχνης – φιλοσοφίας λήμ. «Γεώργιος Λαμπίρης», Αθήνα 1966
(5). Διάσημο Ωδείο της Νάπολης στο οποίο σπούδασαν μουσική οι περισσότεροι Επτανήσιοι συνθέτες και μαέστροι.
(6). Όπως η παραπομπή (3)
(7). Περιοδικό «Ραδιόφωνον» αρ. 29, 1944 Αιμ. Σπήλιος «Γεώργιος Λαμπίρης»
(8). Όπως η παραπομπή (3)
(9). Όπως η παραπομπή (1), σελ 290.
(10). Το βιβλίο περιέχει 310 ασκήσεις φθογγωδίας και φωνωδίας, επιπλέον δε 12 διάφορα άσματα σε στίχους Σολωμού, Άγγ. Βλάχου, Η. Τανταλίδου, Ι. Πρετεντέρη και Α. Αντωνιάδου.
(11). Όπως (9)
(12). Αρχείο Μοντσενίγου, Αθήνα, Αρ. Πράξης 144, Κέρκυρα 15/1/1886, Φιλαρμονική Εταιρεία Κέρκυρας
(13). Ο κατάλογος των έργων του είναι σύμφωνα με την βιβλιογραφία. Πολλά από αυτά έχουν δημοσιευθεί και άλλα παραμένουν αδημοσίευτα.
(14). Όπως (9)
(15). Το εμβατήριο αφιερωμένο στους υπερασπιστές του θρυλικού Αρκαδίου παιζόταν πολλές φορές παλιά στην πλατεία Αργοστολίου με αναπαράσταση της ανατίναξης της Μονής με ένα ξύλινο ομοίωμα.
(16). Όπως (9)
(17). Βλ. Άπαντα Λασκαράτου, Τ. Β΄, Αθήνα 1959, σελ. 509.
(18). Αφιερωμένο στην Ασπασία Κ. Ντίνου
(19). Βλ. Άπαντα Λασκαράτου, Τ. Β΄, Αθήνα 1959, σελ. 509. Το ποίημα αυτό ο Λασκαράτος το είχε γράψει πρώτα στα Ιταλικά. Η μελοποίηση του Λαμπίρη το έκανε δημοφιλέστατο στα Επτάνησα. Σήμερα το συναντάμε ως λαϊκή καντάδα στο Ληξούρι.
(20). Το άσμα αυτό είχε μελοποιηθεί και από τον Νικόλαο Μάντζαρο.
(21). Μουσικό αρχείο του συγγραφέα.
(22). Σύμφωνα με τον μουσικολόγο Γ. Λεωτσάκο σώζεται μόνο ένα τυπωμένο απόσπασμα 25 μέτρων για φωνή και πιάνο, το Brindisi, allegro moderato ¾, φα μειζ. Η όπερα αυτήν δεν παίχτηκε ποτέ. Βλέπε «Το Λεξικόν της Ελληνικής Μουσικής» Τάκης Καλογερόπουλος, Τ. 3ος σελ. 434-435.
(23). Γι αυτό το έργο σώζεται μικρό στροφικό απόσπασμα στο αρχείο Γ. Λεωτσάκου. Βλ. Βλέπε «Το Λεξικόν της Ελληνικής Μουσικής»
(24). Εφημερίδα «Dietro la scena», Aprile 1876